ADSL splitter — ya da çoğunun tanıdığı adıyla "filtre" — aynı bakır telin hem sabit telefonu hem interneti taşıdığı dönemin küçük ama belirleyici parçasıydı. Fiber yaygınlaştıkça çekmecelerde unutuldu, ama ADSL hatları hala satılıyor ve bakır üstünden ses hizmeti alan abone sayısı sıfır değil. Bu yazıda splitter'ın gerçekte ne iş yaptığını, hangi hatta hala takılması gerektiğini ve kaybolduğunda ne tür belirtiler çıktığını anlatıyorum.

ADSL splitter nedir, hangi işi görür?

Sabit telefon hattı 300 Hz ile 3.4 kHz arasında dar bir ses bandında çalışır. ADSL aynı bakır çift üzerinde yaklaşık 25 kHz'den başlar, downstream için 1.1 MHz'e kadar çıkar. İki hizmet aslında aynı yolu farklı şeritlerde paylaşır. Splitter, bu şeritleri fiziksel olarak ayıran pasif bir filtredir: telefon jack'ına sadece ses bandı geçer, DSL portuna sadece yüksek frekanslar.

Pasif demek, içinde elektronik yok demek. Birkaç bobin ve kondansatörden oluşan basit bir ağdır. Bozulması pek olmaz; bozulduğunda da genellikle içindeki lehim veya konektör uçlarının gevşemesinden olur. Yıllarca çekmecede durabilir, ama uzun süre nemli ortamda kaldıysa kontaklar oksitlenir ve iletim bozulur.

Donanım olarak iki yaygın biçim var. Birincisi "merkezi splitter": tek giriş duvar prizine, iki çıkış telefon ve modem olarak gider; evdeki tüm telefon prizleri bu splitter'dan sonra çıkar. İkincisi "mikro-filtre": her telefon prizine ayrı takılan küçük filtre. Türkiye'de çoğu kurulumda ikinci yöntem kullanıldı çünkü mevcut telefon tesisatını yeniden çekmek yerine prizlerin başına takılan mini filtrelerle çözüm bulundu.

Hangi hatlarda hala gerekli?

Çok basit bir ölçüt var: aynı bakır tel hem sabit telefon aboneliğini hem ADSL'i taşıyorsa splitter şart. En yaygın senaryo bu: ev telefonu açıktır, aynı hat üzerinden ADSL çekilir, duvar prizine önce splitter takılır; splitter'ın bir ucu telefon, diğeri ADSL modem gider.

Eve sadece internet geliyor, telefon aboneliği yok. Bu durumda hat üzerinde ses sinyali olmadığı için splitter'a mantıken gerek kalmaz; modem duvar prizine doğrudan bağlanabilir. Operatörün kurulum teknisyeni çoğu zaman yine filtre bırakır; zararı olmaz ama fonksiyonu da yoktur.

İki kere düşünmek gereken durum aynı evde birden fazla telefon jack'ının bulunması. ADSL hatta bağlı telefonların her birine ayrı mikro-filtre takmak gerekir, yoksa her çaldığında ADSL'de kısa süreli kopma veya hız düşüşü yaşanır. Tek bir merkezi splitter + filtresiz telefon çıkışları en temiz çözüm, ama bu kablo düzenini her evde kurmak kolay değil; alternatif her prize mikro-filtre takmaktır.

VDSL ve fiber hatlarda splitter gerekir mi?

VDSL de bakır üstünden çalışır, teknoloji olarak ADSL'in akrabası sayılır — VDSL2 profilleri yaklaşık 17 MHz veya 30 MHz'e kadar çıkar. VDSL bir ses hattıyla aynı bakırı paylaşıyorsa yine splitter kullanılır, ama bu splitter ADSL splitter'ından farklıdır: kesim frekansı yüksektir, ADSL filtresi takmak VDSL hızını ciddi düşürür. Türkiye'de VDSL genellikle "sadece internet" olarak sunulur, ses aboneliği ayrı değildir, bu yüzden çoğu VDSL abonesi filtreyle ilgilenmez.

Fiber (FTTH, FTTB, GPON) tamamen farklı bir fiziksel ortamdır. Eve gelen bakır tel değil, optik liftir; splitter'ın ADSL anlamıyla uzaktan ilgisi yoktur. Fiber ağda "optik splitter" denilen başka bir cihaz vardır — operatör santralinde bir fiber hattı birden çok eve dallandırmak için kullanılan pasif optik eleman — ama bu abonenin evine girmez, kullanıcıyı ilgilendirmez.

Fiber bir eve çekildiğinde eski ADSL filtresinin işi biter; çekmecede bulduğunuz bu küçük plastik kutuyu atabilirsiniz. ADSL ile fiber arasındaki daha büyük soru — bakır bağlantı hala satın almaya değer mi — için ADSL internet hala satın alınabilir mi? yazısı daha ayrıntılı.

Splitter kaybolur veya takılmazsa ne olur?

ADSL hattında splitter'ı atlamak sinyali dağıtmaz ama kaliteyi düşürür. Pratikte üç belirti görürsünüz.

Birincisi telefonda duyulabilir gürültü. Konuşma sırasında zemin sesi gibi tıslama, cızırtı veya cırcır. Bu, modemin ADSL frekanslarının telefon ampuyla alınmasıdır. Konuşma anlaşılır ama rahatsız edicidir, uzun arama sırasında belirginleşir.

İkincisi daha önemli: ADSL hattın SNR (signal-to-noise ratio) marjı düşer. Telefon zil akımı yüksek voltajlı bir sinyaldir (yaklaşık 90 V AC, 20 Hz). Zil her çaldığında bu akım bakır tele biner, modem bunu gürültü olarak algılar. Dayanıklı hatlarda sadece hız geçici olarak düşer; marjı zaten düşük hatlarda modem senkronu bırakır (retrain) ve 20-40 saniyelik bir kopma yaşarsınız. Bu kopma logu operatörün hat tarafında da görünür ve zamanla "line unstable" olarak sınıflanıp hız profili düşürülebilir.

Üçüncü, az konuşulan sonuç: modem portunun yıpranması. Zil akımı modemin DSL portundaki giriş katmanına doğrudan vuruyorsa yıllar içinde elektriksel aşınma yaşar. Yeni modemlerin giriş koruması iyi, eski modemlerde port bozulması nadir değil.

Durum Splitter gerekli mi? Not
ADSL + aktif sabit telefon aynı hatta Evet Merkezi splitter veya her prize mikro-filtre
ADSL, telefon aboneliği yok Hayır Modem doğrudan prize
VDSL + aktif ses hattı Evet, VDSL splitter ADSL filtresi takma, hız düşer
VDSL, sadece internet Hayır Modem doğrudan prize
Fiber (FTTH/FTTB) Hayır, konu dışı Fiber bakır değil, splitter'ın işi yok

Nasıl kontrol edilir, yeni filtre nereden alınır?

Splitter arızası birkaç basit kontrolle ayırt edilir:

  1. Telefonu doğrudan duvar prizine takıp bir dakika konuşun. Tıslama yoksa splitter yok ya da bozuk demektir — hat zaten temiz, filtre eksik.
  2. Modemin ADSL kablosunu duvar prizine doğrudan bağlayın (splitter devre dışı). Hız artıyor veya kopma sıklığı düşüyorsa splitter sorunludur.
  3. Modem arayüzünde "attenuation" ve "SNR margin" değerlerine bakın. Splitter'ı değiştirip aynı değerleri karşılaştırmak sağlıklıdır.

Filtre ucuz bir parçadır; teknik servis geldiğinde değiştirmesini istemek en kolayı. Perakendede alıyorsanız standart RJ-11 ADSL filtresini (POTS splitter) tercih edin; VDSL ile karıştırmayın. İki üründe de giriş-çıkış konektörleri aynı RJ-11'dir, ambalaj dışında birbirine çok benzer.

Fiber altyapıya geçmek bu kutuların hepsini çekmeceye kaldırmanın en iyi yolu. Adresinizdeki fiber altyapısını sorgulayın, fiber varsa ADSL abonelik yerine fiber tarife değiştirmek splitter sorununu kalıcı olarak kapatır. Fiber bulunmayan adreslerde VDSL kutu listesi altyapıya göre filtrede görünmez; o durumda bakır üstünde devam etmek dışında alternatif sınırlıdır.

Sık sorulan sorular

Sabit telefonum yok, yine de ADSL filtresi takmalı mıyım?

Hayır. Hattınızda ses hizmeti aktif değilse filtrenin ayıracağı bir sinyal yoktur; modem doğrudan prize bağlanabilir. Teknisyen yine filtre bırakmış olabilir — zararı olmaz ama fonksiyonu da yoktur.

Fibere geçtim, eski ADSL filtresini atabilir miyim?

Atabilirsiniz. Fiber kurulumda eve bakır tel değil optik lif geliyor; ADSL splitter'ın bu bağlantıyla hiçbir ilgisi yok. Çekmecede dursa bile hiç takılacak yer kalmaz.

VDSL hattına ADSL filtresi takabilir miyim?

Hayır, takmayın. VDSL çok daha yüksek frekansları kullanıyor ve ADSL splitter'ının kesim eğrisi bu frekansları da bastırır. Hız ciddi şekilde düşer, bazı modemler senkron bile tutturamaz. VDSL ve ses hattı aynı bakırda ise VDSL splitter kullanılır.

Modemde "SNR margin" ve "attenuation" ne anlama geliyor, splitter sorununu buradan görür müyüm?

SNR margin sinyalin gürültüye göre marjıdır; attenuation sinyalin santralden eve gelene kadar kaybettiği güç. Splitter bozulursa SNR margin düşer ve dalgalanır. Değer sürekli 6 dB altına iniyorsa veya her telefon çalışında aniden değişiyorsa filtre tarafına bakmaya değer.


Veri tarihi: 30 Ekim 2026. ADSL altyapı yoğunluğu bölgeye göre değişir; teknik detaylar operatör ve modem modeline göre küçük farklılıklar gösterebilir.