Modemin Arkasındaki Portlar: WAN, LAN, USB ve Telefon Ne İşe Yarar?

Yeni modem geldiğinde ilk kafa karışıklığı hep aynı: arka panelde renkli renkli birkaç soket var, hangisine hangi kabloyu takacağınızı bilmiyorsanız kutunun içinden çıkan hızlı kurulum kılavuzunu okumak zorunda kalıyorsunuz. Aslında ev modemlerinin arkası dört-beş standart bileşenden oluşuyor: bir tane internetin geldiği port, birkaç tane cihazınızı bağlayacağınız Ethernet çıkışı, bir USB, bir telefon soketi ve iki küçük düğme. Modemin arkasındaki portlar ne işe yarar, hangi kablo nereye gider, aşağıda tek tek anlatıyorum.

WAN portu: internet buradan girer

WAN (Wide Area Network) portu, servis sağlayıcıdan gelen sinyalin modeme girdiği yerdir. Bu port, altyapınıza göre farklı biçim alır:

• Fiber (FTTH) altyapıda, port çoğu zaman bir SFP soketi ya da "PON" etiketli bir konnektördür. Buraya tesisatçının bıraktığı sarı ya da yeşil uçlu, ince fiber patch kabloyu takarsınız. Fiber kablonun ucu tozdan zarar görmemesi için kapaklı gelir; taktıktan sonra kapağı saklayın.
• Bakır DSL (VDSL veya ADSL) altyapıda, WAN portu daha küçük ve tek görünüşlü bir soket olur — RJ11. Buraya telefon prizinden gelen ince ikili teli takarsınız. Bakır hatta çoğu modemin kutusundan splitter (mikrofiltre) da çıkar; splitter'ın giriş ucu duvara, çıkışları da hem sabit telefona hem modeme gider.
• Kablo TV altyapısı üzerinden internet kullananların modeminde WAN yerine koaksiyel bir soket olur. Bu yazının konusu değil ama benzer mantık geçerli: dışarıdan gelen tek bir kablo bu sokete girer.

WAN portu genelde renk ya da etiket olarak diğerlerinden ayrılmıştır. Bazı modellerde mavi, bazılarında farklı bir tonla belirtilir. Etiket olarak "INTERNET", "WAN", "PON" ya da "DSL" yazar. Yanlış porta takarsanız internet gelmez ama modem yanmaz — sadece hiçbir şey olmaz.

LAN portları: cihazlarınızı buradan bağlarsınız

Modemin arkasında genellikle dört adet LAN portu olur ve hepsi RJ45 (Ethernet) girişidir. Bu portlar, ev içinde kablolu bağlantı istediğiniz cihazlar için: masaüstü bilgisayar, oyun konsolu, akıllı televizyon, IP telefon, ek erişim noktası (access point) ya da NAS.

Birkaç noktaya dikkat:

• Portların üzerinde çoğu zaman 10/100 ya da 10/100/1000 yazar. 10/100 yazıyorsa port 100 Mbps'te tıkanır; internet paketiniz 200 Mbps olsa bile o cihaz 100'ün üstüne çıkamaz. 10/100/1000 yazıyorsa port Gigabit'tir, 1000 Mbps'e kadar destekler.
• Portların hepsi eşit değildir. Bazı modemlerde ilk port ("LAN1" ya da "IPTV" etiketli) IPTV kutusuna ayrılmıştır ve VLAN etiketiyle çalışır; oraya normal bir bilgisayar takınca internet çekmeyebilir.
• 4 port yetmezse switch takılır. Modem–switch bağlantısında hangi porta ne takılacağı ayrı bir konu; kablolu ağı büyütmek için modeme switch bağlamak yazısına bakabilirsiniz.

Kablo olarak düz (straight-through) Cat5e ya da Cat6 kullanın. Cat6 daha yeni tesisatlarda ve Gigabit hatlarda tercih edilir; kısa mesafede Cat5e de gigabiti taşır.

USB portu: yazıcı, disk ve bazen yedek internet

Ev modemlerinin çoğunda arka panelde bir (bazen iki) USB girişi bulunur. Genelde USB 2.0'dır; üst segmentte USB 3.0 da görülür. Buraya ne takılır:

• Yazıcı — modem üzerinden ağa yazıcı paylaşmak. Windows'ta modemin IP'sinden yazıcıyı görürsünüz.
• USB bellek ya da harici disk — küçük bir NAS gibi. Aynı ağdaki cihazlar disk üzerindeki dosyalara erişebilir. Modemin yazılımı Samba ya da FTP olarak paylaşımı açar. Hızı çok yüksek beklemeyin — modemin CPU'su NAS için değildir.
• 3G/4G modem — bazı modellerde USB'ye takılan bir mobil modem, kablo internet gittiğinde yedek bağlantı olarak devreye girer (failover).

Her modem her özelliği desteklemez. Modelin arayüzünde USB sekmesi görünmüyorsa port sadece belirli hizmetler için etkindir; kullanma kılavuzuna bakmak en hızlı yoldur.

Telefon (RJ11) portu: sabit hat için

Fiber altyapıda operatörlerin çoğu sabit telefonu artık VoIP olarak veriyor. Yani telefon hattı bakır çift damar yerine internet üzerinden geliyor ve modemin içindeki ATA (Analog Telephone Adapter) devresi, bu dijital sesi RJ11 çıkışında normal bir analog sinyale dönüştürüyor. TEL, PHONE, FXS ya da LINE1 etiketli port bunun için var: eski moda sabit telefonun kablosunu buraya takınca çevir sesi geliyor.

Dikkat edilecek noktalar:

• Bu port sadece ses hattı içindir; buraya modem, bilgisayar, IPTV ya da başka bir cihaz takılmaz.
• WAN'daki RJ11 (DSL girişi) ile telefon portundaki RJ11 aynı fiziksel biçimde olabilir; etiketleri karıştırmayın. Sabit telefonu yanlışlıkla WAN portuna takarsanız internet kurulmaz.
• Bazı modemlerde iki telefon çıkışı (LINE1/LINE2) vardır; ikinci hat aboneliğiniz varsa oraya takılır.

WPS ve reset düğmeleri

Arka panelde çoğu zaman iki küçük düğme daha bulunur:

• WPS — Wi-Fi Protected Setup. Basınca yaklaşık 2 dakikalık bir pencere açılır; o sırada telefonunuzda ya da yazıcınızda "WPS ile bağlan" seçeneğini işaretlerseniz, şifreyi elle girmeden ağa katılırsınız. Kolaylık sağlar ama güvenlik olarak zayıf kabul edilir; kullanmıyorsanız modem arayüzünden kapatabilirsiniz.
• RESET — genelde iğneyle basılabilecek gömük bir düğmedir. 10 saniye kadar basılı tutunca modem fabrika ayarlarına döner: SSID, Wi-Fi şifresi, PPPoE kullanıcı adı gibi tüm ayarlar silinir. Reset'ten sonra operatör kimlik bilgilerini yeniden girmezseniz internet gelmez, o yüzden bu düğmeye elde bilgi olmadan basmayın.

Bazı modellerde tek düğme hem WPS hem reset olur; kısa basış WPS, uzun basış (10+ saniye) reset işlevini tetikler. Kullanma kılavuzunuz düğmenin davranışını netleştirir.

Hangi kablo nereye gider

Karışıklık olmasın diye tek satırlık özet:

Modemin kendisi ise ayrı bir güç adaptörüyle prize takılır — güç girişi genelde en soldadır ve "PWR" etiketiyle işaretlidir.

Modemle yönlendiricinin ne farkı olduğu, hepsi tek kutuda mı geldiği konusuyla ilgileniyorsanız modem–router–yönlendirici farkı yazısına bakabilirsiniz; ev tipi cihazlarda üçünün de aynı kutuda birleştiği durumu orada anlatıyorum.

Sık sorulan sorular