Uyku modundan çıkan bilgisayara internet geç geliyor: neden ve çözüm

Bilgisayar kapağını kaldırıyorsun, ekran hemen açılıyor, ama tarayıcıdaki sayfa dönmeye başlıyor. Birkaç saniye sonra ya da bazen çok daha uzun bir süre sonra internet geri geliyor; bazen hiç gelmiyor, Wi-Fi ikonuna elle tıklayıp yeniden bağlanmak gerekiyor. Bu, uyku modundan çıkan Windows ve Mac cihazlarında sık görülen bir davranış ve genellikle internet servisinle ilgisi yoktur. Modem uykudayken hiç kapanmaz; sorun bilgisayardaki ağ adaptörünün uyandırılış biçimindedir.

Bu yazı, adımları basit tuttuğu için değil, sırasını doğru koyduğu için işe yarar. Çoğu forum tavsiyesi "sürücüyü güncelle" ya da "Wi-Fi'yi unut/yeniden bağlan" ile başlar; oysa altta üç ayrı katman vardır: donanım güç yönetimi, IP kira yenileme ve sürücü uyanma davranışı. Sırayla üstünden geçelim.

Uyku modundan sonra internet neden hemen gelmez?

Bilgisayar uyuduğunda çekirdek çalışan bir kaç bileşen dışında hemen her şey durur. Ağ kartı da dinlenmeye alınır. Uyanış sırasında birkaç şey aynı anda olmak zorundadır:

• Ağ kartı elektrik olarak yeniden ayaklanır ve sürücü kartı yeniden başlatır.
• Kablosuz kart erişim noktasını yeniden bulur; parola ve şifreleme el sıkışması baştan yapılır.
• Bilgisayar önce sahip olduğu IP adresinin hâlâ geçerli olup olmadığını sorar; DHCP ile kira yenilemesi gerekiyorsa yeni bir istek yapar.
• İşletim sistemi tarafındaki DNS ön belleği ve tarayıcıdaki bağlantı havuzu askıya alınmış oturumları temizlemeye başlar.

Bu adımlar peş peşe çalıştığında sonuç çoğu kez "birkaç saniyelik" bir gecikmedir. Aradaki adımlardan biri takıldığında ise gecikme uzar, en kötü senaryoda internet elle müdahale edilmeden geri gelmez. Adım adım hangi sebeplerin bu takılmayı yarattığına bakalım.

Sebep 1: Ağ kartı güç yönetimi

Windows'un "aygıt yönetimi" bölümünde ağ kartının özelliklerine bakınca "Güç yönetimi" sekmesi ve "Güç tasarrufu için bu aygıtı kapatmasına izin ver" onay kutusu görülür. Bu ayar açıkken sistem, bataryayı korumak için ağ kartını uykuya alır. Kapatıp açması saniyeler alabilir; bilgisayarın uyanma anından farklı bir zamanlamayla çalıştığı için bilgisayar aktif göründüğü hâlde ağ kartı hâlâ uykudadır. En sık atlanan ayar budur.

Nerede kapatılır? Windows'ta Cihaz Yöneticisi (aygıt yöneticisi) açılır, "Ağ bağdaştırıcıları" bölümü genişletilir, Wi-Fi veya Ethernet kartının adına sağ tıklanır, "Özellikler" seçilir. "Güç Yönetimi" sekmesindeki onay kutusu kaldırılır. Aynı ekranda "Sürücü" sekmesinde sürücü sürüm bilgisi de görünür; ilerleyen adımda kullanacağız.

Mac tarafında bu ayar iki farklı biçimde geçer. macOS "Sistem Ayarları > Enerji Tasarrufu" veya "Pil" bölümünde "Wi-Fi ağı ararken uyandır" seçeneği vardır; bu seçenek doğrudan güç yönetimini değil uyandırma davranışını etkiler. Wi-Fi kartını tamamen uykuda tutan bir işaret yoktur; sorun genellikle sürücü tarafında toplanır (aşağıda üçüncü sebep).

Sebep 2: DHCP kira yenileme sırasında takılma

Ev modemi ağdaki cihazlara IP adresi verir ve bu adres belli bir süre için "kiralanır". Uyku süresi kira dolmadan biterse cihaz aynı IP ile devam eder; kira dolduysa ya da modem başka bir cihaza aynı IP'yi verdiyse yeniden istekte bulunur. Bazı ağlarda, özellikle karışık cihaz olan evlerde, bu istek küçük bir gecikmeyle döner. Bilgisayar bu birkaç saniye içinde tarayıcıda "sayfa açılmıyor" gösterir.

Bu takılma ne zaman ciddi olur? Modem çok cihaz gördüğünde, misafir ağıyla ana ağ arasında geçiş yapıldığında ya da modemde IP çakışması olduğunda. Windows'ta durumu görmek için Komut İstemi (cmd) açılır ve şu komutlar sırayla çalıştırılır:

• ipconfig /release — mevcut IP kirasını bırakır.
• ipconfig /renew — yeni bir kira ister.
• ipconfig /flushdns — sistem DNS ön belleğini temizler.

Bu üç komut aynı zamanda kısa vadeli çözümdür: gecikme yaşandığında bunları çalıştırmak internetin geri gelmesini hızlandırır. Kalıcı yerine geçmez; asıl sebep genellikle bir sonraki başlıktır.

Sebep 3: Wi-Fi sürücüsünün uyanma davranışı

Ağ kartlarının sürücüsü uyandığında farklı senaryolar deneyebilir: en son bağlı olduğu ağı ilk denemek, sinyali en güçlü ağı taramak, ya da sadece "otomatik bağlan" seçili ağlardan sırayla denemek. Bazı sürücü sürümlerinde ilk deneme başarısız olduğunda ikinci denemeye geçiş uzun sürer; hele ki 5 GHz üzerinden bağlıysanız ve modem uyku sırasında kanal değiştirdiyse sürücü kaybettiği kanalı aramaya girer.

Bu sebep en çok Intel Wi-Fi kartlarında ve modem hem 2,4 hem 5 GHz bantlarını aynı SSID adı altında yayınladığında ortaya çıkar. Sürücü, uyanış sırasında hangi bandın kararlı olduğunu bulmaya çalışırken saniyeler harcar. Çözüm:

• Sürücüyü güncelle. Windows'ta Cihaz Yöneticisi'nden Wi-Fi kartına sağ tık, "Sürücüyü güncelle" seçilir. Alternatifi ağ kartı üreticisinin (Intel, Realtek, MediaTek) sitesinden en güncel sürücüyü indirmektir; Windows'un otomatik güncellemesi her zaman en yenisini bulmaz.
• Wi-Fi profilini yenile. Windows'ta "Ayarlar > Ağ ve İnternet > Wi-Fi > Bilinen ağları yönet" bölümünde ilgili ağa tıklanır, "unut" denir, sonra parola ile yeniden bağlanılır. Mac'te "Sistem Ayarları > Wi-Fi > Ayrıntılar" içinde ağ silinip yeniden eklenir.
• Ağı 2,4 GHz olarak ayrı SSID ile aç. Modem panelinde çoğu markada bunun için ayrı bir seçenek vardır; ikisini ayrı adlarla yayınlayınca uyanma anında sürücü hangi banda bağlanacağını bilir.

Adım adım çözüm sırası

Aşağıdaki sıra, her adımın önceki adımdan daha zahmetli olmasına göre dizilmiştir. Birinci adımda çözülüyorsa ötesine geçmeye gerek yok.

Altıncı adım tanı için önemlidir. Bilgisayar Ethernet ile bağlandığında da uyandıktan sonra internet gecikiyorsa sorun büyük ölçüde ağ kartında değil işletim sistemi tarafındaki başka bir katmandadır (güvenlik yazılımı, VPN istemcisi, ağa özel bir aracı). Ethernet'te sorun yoksa, Wi-Fi'ye özel bir davranıştır ve yukarıdaki adımlarla çözülmesi daha olasıdır.

Modemin uyku modundan sonra bilgisayara hızlı yanıt vermesi için ne fark yaratır?

Aslında modem tarafında yapılabilecek ayarlar sınırlıdır ve çoğu senaryoda etkisi düşüktür. Yine de üç şeyi kontrol etmek yerinde olur. Birincisi, modemde etkin bir "Wi-Fi zamanlaması" olup olmadığı: bazı modemler geceleri Wi-Fi'yi otomatik kapatır; bilgisayar sabaha karşı uyandığında Wi-Fi ağını hiç bulamaz. İkincisi, DHCP kira süresi: çok kısaya çekilmiş kira süresi (örneğin bir saatin altı) uyandıktan sonra sık sık yeni kira gerekmesine yol açar. Üçüncüsü, modemin bantlarını ayırmak: yukarıda geçen 2,4 ile 5 GHz'i ayrı SSID olarak yayınlamak sürücü kararlılığını kolaylaştırır.

Sorunun temeli tarafında sıkıntı yoksa bu ayarlarla sonuç fark etmez. Ancak bilgisayarın Wi-Fi kartı düşük seviye ise ve hattınız kararlı ise modem tarafındaki bantları ayırmak fark yaratabilir. Bağlantı kararlılığında altyapının payı da vardır: fiber üzerindeki bir hat aynı adreste kablo veya ADSL ile karşılaştırıldığında modem–bilgisayar arası davranışı değil ama internet erişiminin genel yanıt süresini iyileştirir. Fiberi olan tarifelere bakmak isteyen okuyucular için ana sayfada fiber altyapıya göre filtrelenmiş liste hazır bir başlangıç noktasıdır.

Sık sorulan sorular