Modem kaç yıl kullanılır, ne zaman değiştirmeli?

Buzdolabı bozulunca alt tarafından su akar; modem eskidiğinde böyle net bir sinyal vermez. Ekranda "beni değiştir" uyarısı çıkmaz, ışıklar yeşil yanmaya devam eder, hız testi genelde vaat edilen değerin altına düşmüştür ama yine de "çalışıyor" gözükür. Bu yazı "modem kaç yıl dayanır" sorusunun neden yanlış soru olduğunu, doğru sorunun ne olması gerektiğini ve değişim vaktinin geldiğini gösteren gerçekçi işaretleri anlatıyor.

Neden "kaç yıl" sorusunun net bir cevabı yok

Aynı marka aynı model iki modem farklı evlerde çok farklı ömürler geçirebilir. Aradaki farkı belirleyen üç şey var:

• Ortam ısısı. Modem sürekli sıcak durursa içindeki elektrolitik kapasitörler daha hızlı yaşlanır. Kapalı bir kutunun içinde, kalorifer üzerinde ya da güneş vuran bir rafta duran modemin ömrü, havalandırması iyi bir rafta durana kıyasla ciddi biçimde kısalır.
• Elektrik kalitesi. Sık sık kesilen, dalgalanan ya da yıldırım sonrası tekrar gelen şebeke, modemin güç katını yıpratır. Bir kere yıldırım vurunca WAN portu ölebilir; bu, modemin yaşıyla değil ortamla ilgilidir.
• Kullanım yoğunluğu. 7/24 birden fazla cihaz üzerinden trafik akıtan bir modemin işlemci ve belleği daha çok çalışır. Sadece akşamları e-posta bakan biriyle aynı ömrü göstermez.

Bu üç değişken yüzünden "modem X yıl dayanır" cümlesi bir teknik gerçek değil, en fazla bir tahmin. Doğru soru "kaç yıl kullanırım" değil, "hangi belirtileri gördüğümde değiştireyim" olmalı.

Fiziksel olarak modem içeriden nasıl eskir

Modemin içinde en oynak parçalar güç katındaki kapasitörler. Bu bileşenlerin dielektriği zamanla ve ısıyla kurur; sonuç olarak modem hem daha çok ısınmaya başlar hem de anlık akım taleplerinde beceriksizleşir. Belirtiler:

• Modem işi olmasa bile sıcak duruyor, dokunulmayacak kadar ısınıyor.
• Kendiliğinden yeniden başlatma sıklaşıyor.
• Belli saatlerde (özellikle yoğun trafik olduğunda) donmalar başlıyor.
• Wi-Fi tarafındaki bazı cihazlar bağlanıp kopuyor ama kabloyla bağlı olanlar sorun yaşamıyor.

Bu tabloyu görüyorsan modem yaşını sordurmuyor: donanım bitmiş. Sıcaklık belirtileriyle ilgili daha ayrıntılı bir okuma için modem çok ısınıyor normal mi, ne zaman değiştirmeli yazısı işini görür.

Yazılım tarafı: standartlar geride kalınca

Fiziksel olarak sağlam bir modem bile Wi-Fi tarafında geride kalabilir. Modemin ne yaşta olduğundan çok, hangi Wi-Fi jenerasyonunu desteklediği önemlidir:

Sadece Wi-Fi 4 destekleyen bir modem hala internete bağlanır, ama evde on cihazın olduğu, dört tanesinin aynı anda video çalıştırdığı bir ortamda birinci sırada tıkanan yer modem olur. 100 Mbps'lik bir aboneliğin karşılığını kablosuz tarafta zar zor gösterir. Fiber tarafta hızın 200 Mbps'e çıkması, Wi-Fi 4 modemin arkasında "hissedilir" bir değişikliğe dönüşmez. Aynı hız Wi-Fi 5 destekli bir modemin arkasında rahat akar.

Bir de güvenlik tarafı var. Kablosuz şifreleme yıllara göre şu şekilde gelişti: WEP → WPA → WPA2 → WPA3. WEP ve WPA bugün kırık kabul ediliyor. Yalnızca WEP ya da WPA sunan bir modem, "çalışıyor" gözükse bile ağını dışarıdan görülmesi kolay bir hedef haline getirir. Modem panelinde WPA2 seçeneği bile yoksa yenileme kararı fiziksel yaştan bağımsız olarak alınmalı.

Değişim vakti geldiğine dair gerçekçi işaretler

Kararı basit bir kontrol listesine indirgemek gerekirse şunlardan iki ya da daha fazlasını görüyorsan yenileme zamanıdır:

• Modem gövdesi elle tutulamayacak kadar ısınıyor, üstüne bir şey koyulunca kilitleniyor.
• Rebootların sıklığı ayda birden haftada birkaça çıktı.
• Wi-Fi tarafında görünen ama internete çıkamayan cihazlar oluyor; kablo tarafında sorun yok.
• Modem yalnızca 2.4 GHz yayıyor, 5 GHz seçeneği hiç yok.
• Panelde WPA2 seçilemiyor, sadece WPA/WEP mevcut.
• Aboneliğin hızı yükseldi ama ölçtüğünde eski değere takılıyorsun; kabloyla ölçtüğünde beklenen hızı görüyorsun.

Son madde önemli: kabloyla test ettiğinde hızın normal, kablosuzla düşükse suçlu abonelik değil modem. Bu ayrım için modem 300 Mbps bağlanıyor, internet 100 Mbps yazısındaki ölçüm mantığı yol gösterir.

Kimin modemi bu — sen mi, operatör mü

Modem seçme özgürlüğün ve değişim maliyetin, elindeki modemin kim tarafından verildiğine bağlı. Operatör kendi modemini vermişse çoğu zaman uzaktan yazılım güncellemesi yapabiliyor; modemin çekirdek güvenlik açıklarını kendisi kapatıyor. Buna karşılık cihazın markası ve modeli senin kontrolünde değil — Wi-Fi 4'te kalmış olabilir.

Kendi modemini alıp bağlamak istiyorsan hem operatörle uyum hem de destek konularına dikkat etmek gerekir. Fiber bağlantılarda ONT/modem ayrımı, VDSL/ADSL bağlantılarda uyumlu çip setleri devreye girer. Kararı vermeden önce kendi modemimi kullanabilir miyim yazısına bakıp uyum ve destek başlıklarını netleştirmek işini kolaylaştırır.

Yeni modem alacaksan bir sonraki soru genelde "Wi-Fi 5 mi 6 mı" oluyor. Kısa cevap: bugün alınacak yeni bir cihazın en az Wi-Fi 5 olması gerekir; ev başına on cihazın üstüne çıktıysan Wi-Fi 6 farkı hissedilir hale gelir. Detay için Wi-Fi 6 modem mi Wi-Fi 5 modem mi yazısı işini görür.

Sık sorulan sorular

Bu yazıda modele özel garanti süresi ya da yıl bazlı ömür iddiası yer almıyor; kararlar cihazın davranışına ve desteklediği standartlara göre verilmelidir. Modem panelindeki bilgiler cihazdan cihaza değişebilir; kendi yönetim ekranındaki gerçek verilere göre kontrol et.